Farabi, varlik anlayisinda, mümkün ya da olumsal varliklar adini verdigi nesneler ile Tanri arasindaki farklilik ve ayriligi, mümkün varliklarin Tanri'dan, ilk varliktan sudur ettiklerini söyleyerek açiklamaya ve temellendirmeye çalisir.

Farabi'ye göre, ilk varlik, Tanri, varlik taskini yoluyla evrendeki bütün varlik düzenini 'dogal bir zorunlulukla' meydana getirir. Evren Tanri'nin degerine hiçbir sey katmaz. Yetkin bir varlik olan Tanri'nin hiçbir seye ihtiyaci yoktur. Tanri'yla evren arasindaki iliskiyi, evrenin Tanri'dan sudur, türüm yoluyla ve zorunlulukla çiktigini söyleyerek açiklayan Farabi'ye göre, evren ayni zamanda Tanri'nin sonsuz cömertliginin bir sonucudur.

Tanri, Farabi'nin sisteminde herseydir. Tanri seven, sevilen ve sevgidir. O bilen, bilinen ve bilgidir.  Tanri hersey olduguna ve hiçbir seye ihtiyaç duymadigina göre, Farabi bu noktada, mümkün varliklarin varoluslari için, Tanri'nin yalnizca kendisini konu alan bilme faaliyetine basvurur.

Buna göre, yaratiklar, Tanri'ya en yakin 'akillar' halinde Tanri'dan çikip varliga gelirler. Onun sudur, türüm anlayisina göre, Tanri'nin kendi tözünü bilmesinden birinci akil dogar; bu aklin Tanri'yi bilmesinden ise, ikinci akil türer. Böylelikle, ortaya sirasiyla 10 akil çikar; onuncu akil, etkin akildir (akli faal). Birinci aklin varligi, Tanri dolayisiyla zorunlu, ama kendi özünde mümkündür; ilk akil, kendini bu niteligiyle bildigi için, onun maddesinden birinci gök kati, formundan da (suretinden de) o gök katinin ruhu sudur eder. Böylelikle on akildan her birinin karsiligi olarak bir gök kati türer.

Madde de Tanri'dan sudur etmistir.

Belirsizlik demek olan madde, Tanri'ya en uzak olan varliktir.  Etkin Akil insan ruhunun da nedenidir. Insan anlayisinda, Farabi insanin ruh ve bedenden meydana geldigini söyler. Bedenin yetkinligi ruhtan, ruhun yetkinligi ise akildan kaynaklanmaktadir. Ruhun baslica görevleri eylem, anlama ve algilamadir. Ona göre, bitkisel, hayvani ve insani olmak üzere, üç tür ruh vardir. Bitkisel ruhun görevi, bireyin yetisme ve gelismesi ile soyun sürdürülmesi, hayvansal ruhu görevi iyinin alinip kötüden uzak durulmasi, insani ruhun görevi ise güzelin ve yararlinin seçilmesidir. 

Farabi ahlak anlayisinda, insanin akil yoluyla iyi ve kötüyü ayirt edebilecegini savunur. Insan için amaç mutluluk, en büyük erdem de bilgeliktir. Farabi'ye göre, en yüksek iyi olan mutluluk, etkin akil ile birlesmek yoluyla gerçeklesir.

Zira, insan kendisini anlamak için evreni anlamak, evreni anlamak için de evrenin amacini kavramak durumundadir. Evrenin esas ve en yüksek amacini anlamak, insan için gerçek mutluluktur. Insanin kendisini ve evrenin amacini anlamaya kalkismasi ise, bilim ve felsefe yapmakla ilgili bir seydir. Insan aklinin en yüksek düzeyde yetkinlesmesi, insan aklini Etkin Akil'a yaklastirir. 

Etkin akil insan aklinin yönelebilecegi en yüksek hedeftir. Etkin akil'a ulasmak, bu dünyada Gerçek, Dogru, Iyi ve Güzeli ortaya çikaran felsefe, bilim ve sanatla ugrasmak yoluyla olur. Böylelikle, insan ruhunu temizler, saflastirir.

Iste, bu, insan için ölümsüzlükle esanlamlidir.

Bu yol Tanri'ya yönelis, Tanri'ya varis yoludur. Bu ise, insan tadabilecegi en yüksek mutluluktur.  Farabi'ye göre, etkin akil'a yönelmek durumunda olan sansli insanlar filozoflar, bilim adamlari, peygamber ya da gerçek yönetici ve sanatçilardir.

Demek ki, dogrulara ulasan filozof ve bilim adami, iyilikler meydana getiren gerçek yönetici, güzellikler yaratan sanatçi, ona göre, birbirlerinden çok farkli olmayan insanlardir.

Filozof ve bilim adami gerçegi ve dogruyu, bilimsel yöntemle tanir. Yani, o etkin akil'a kendi yolundan giderek varir. Peygamber ve gerçek yönetici gerçegi ve dogruyu, vahiy yoluyla bilir. Yani, o da etkin akil'a kendi yolundan giderek ulasir.

Farabi'nin bu düsüncesine göre, bilim, din ve felsefe, birbirlerini ortadan kaldirmak yerine, birbirlerini tamamlayan disiplinlerdir. Onlar yalnizca ayni gerçege ve dogruya, etkin akil'a ulasmanin farkli yollaridirlar.